مرکزی نیوز || MarkaziNews.ir تبعات منفی احداث کارخانه فولاد در اراک | مرکزی نیوز | MarkaziNews.ir


 

 

 

کد مطلب: 27896 | تاریخ ارسال: ۶ اسفند ۱۳۹۳ | چاپ این مطلب |
.
تبعات منفی احداث کارخانه فولاد در اراک
بقلم :(محمدرضا یوسفی ) 14mehan@gmail.com

مرکزی نیوز : احداث کارخانه فولاد در مجاورت کلان شهر اراک خبری است که در کمال تعجب و علیرغم انعکاس آن در رسانه ها،حساسیتی را در افکار عمومی بر نیانگیخته است در حالی که نگاهی کوتاه به ابعاد وتبعات چشمگیر آن توجهی بیشتر وآینده نگری دقیق تری را طلب می کند. گرچه از مردمانی که به درمان اعتقاد افزونتری دارند تا پیشگیری، این معنی خیلی هم عجب نیست.


شرکت فولاد امیرکبیراراک در سال۹۲ و با تاخیری۱۰ ساله از زمان ثبت ، عملیات اجرایی خود را در زمینی به مساحت۱۰۰ هکتار و با پیش بینی تخصیص ومصرف حداقل ۳۰۰لیتر در ثانیه آب و سرمایه گذاری اولیه ۷۵۰میلیارد تومان در شهرک صنعتی خیر آباد و در ماههای پایانی مسوولیت استانداری شعبانی فرد آغازکرد.
تسریع در واگذاری زمین وحجم عظیم آب تخصیصی نشان از عزم جدی برخی مسئوولین برای راه اندازی این واحد صنعتی در اراک بود. قبل از شروع طرح ، مانند روال معمول بسیاری از طرح های بزرگ این فرصت به مردم و کارشناسان استان داده نشد تا پرسش­ها و نگرانی­های خود را در مورد تبعات اجرای این طرح به گوش مسئوولین برسانند . این نوشتار می­کوشد تا فارغ از پیش داوری ها و بدبینی­ها در ۴ بخش برخی دغدغه­ ها و پرسش ها را در مورد این طرح بیان نماید به امید آنکه پاسخ هایی قانع کننده وکارشناسانه ارائه گردد.

۱- ابهام در مورد مکان یابی طرح:

نگاهی به پراکندگی واحد های تولید فولاد درجهان ومنطقه نشان می دهد که این واحدها خصوصا در دهه های اخیر در مجاورت آب های آزاد و دریاها احداث می گردند ؛ نیاز فراوان به آب ونیاز به مسیر ترانزیت صادراتی ازجمله دلایل این انتخاب است. ترکیه که امروز به یکی از قطب های تولید فولاد جهان بدل شده است عمده واحدهای تولید فولاد خود را در کنار دریای مدیترانه و دریای سیاه احداث کرده است. حال این سوال مطرح است که احداث کارخانه فولاد در اراک ودر فاصله صدها کیلومتری تا اولین بندردریای آزاد منطق صحیحی دارد یاخیر و کدام جاده ومسیر ریلی مناسب برای این طرح پیش بینی شده است؟

۲- ابهام در نحوه تامین آب مورد نیاز:

شرکت های فولاد به عنوان واحدهای صنعتی بسیار (( آب بَر))مطرح هستند وقبل از هر چیزی باید منابع آب مورد نیاز آنها را مشخص کرد. امروز در دنیا می کوشند به جای رساندن آب به صنعت،صنعت را به آب نزدیک کنند.

در سالهای اخیر وزارت نیرو، شهر اراک را در کنار چند شهر بزرگ کشور که در معرض وقوع بحران آب هستند قرار داده است.هم اینک آب شرب اراک از سد کمال صالح ونیز چاههایی که متهم بداشتن نیترات هستند تامین می شود.

آب مورد نیازطرح ۳۰۰لیتر درثانیه پیش بینی می شود.-(پیش بینی های دیگر تا ۱۵۰۰ لیتر در ثانیه وبالاتر هم حکایت دارد)- برای درک بزرگی این رقم (۳۰۰لیتر)بد نیست بدانیم مقدار آب مصرفی این شرکت در سال حداقل معادل نیمی ازذخیره آب سد کمال صالح در تابستان است.(حدود ۵/۹ میلیون نه و نیم میلیون متر مکعب!).منابع مورد پیش بینی تامین آب طرح نیز شامل پساب تصفیه شده اراک وبرداشت ازمنابع زیر زمینی و سهمیه بخش صنعت ازسدکمال صالح خواهد بود.سدکمال صالح به عنوان مهمترین منبع تامین آب شهر اراک از رودخانه((تیره)) لرستان پر می شود و مردم استان لرستان مدعی داشتن بخشی از حقابه آن هستند در حال حاضر مسئوولین این استان در تلاشند تا بخشی ازآب این سد(۳۰درصد) را برای خود اختصاص دهند .

قسمتی از آب مورد نیاز طرح مانند بیشتر چاههای مورد استفاده آب شرب اراک از پشتوانه های آبی وذخایرتجدید ناپذیر استاتیک برداشت می شود که نسل اندر نسل به مارسیده و در حالی که حق نداریم بدون در نظرگرفتن نیاز نسل های آتی آن را به پایان برسانیم با خودخواهی و بی رحمانه آنها را نیز در لوله های مصرف برای شستن ماشین وکاشت هندوانه جاری می کنیم. بزبانی ساده، ذخایر آبی اراک در وضعیتی بشدت نامطمئن قرار گرفته است.

در سالهای اخیر وبعد از بروز بحران آب در اصفهان این سوال در بین مردم و صاحبنظران آن خطه بارها مطرح شد که آیا احداث واحدهای تولید فولاد و ذوب آهن در این شهرستان یک خطای بزرگ استراتژیک نبوده است؟ خطایی که از۵۰ سال پیش و با دلگرمی و خوش بینی مفرط به آبهای خروشان زاینده رود صورت گرفت؟رودخانه ای که صنایع نامتناسب و نامتجانس با واقعیت های جغرافیایی و اکولوژیکی فلات مرکزی ایران نفس هایش را به شماره انداخته اند..(نکته قابل تامل آن است که امروز فولاد مبارکه دربرخی ازماهها بدلیل کمبود آب مورد نیاز، بیش از۴۰ درصد ظرفیت خود تولید ندارد.)

جمعیت شهر اراک که اینک بارجمعیتی۹۰ درصدی مرکز استان را بر دوش می کشد هر سال با نرخ رشدی ۵/۲ درصدی افزایش می یابد .تا ۶ سال دیگرجمعیت شهرستان اراک به ۷۷۰ هزار نفر می رسد و با همین نرخ رشد، جمعیت اراک تا سال ۱۴۱۱به حدود ۱۰۵۰۰۰۰ نفر بالغ می گردد برای این افزایش ۴۵۰۰۰۰نفری حدود۱۱۰۰ لیتر آب شرب جدید باید به مداروارد شود .سوال بی جواب آن است که تا سال۹۰ که حداقل ۱۷۰ هزار نفر و تا سال ۱۴۱۱ که ۴۵۰۰۰۰ نفر دیگر بر جمعیت این شهرستان اضافه خواهد شد کدام منابع آبی دیگر برمنابع ما افزوده خواهد شد که اینگونه آسان طرح های آب بَر به تایید می رسند..؟؟!

گزارش سازمان ناسا اعلام می کند کشور ایران وارد دوره خشکسالی هیدرولوژیکی۳۰ساله شده است وبنابراین اتکا به آب های سطحی دیگر عاقلانه نخواهد بود. درمقابل پیش بینی ها حکایت دارند در سالهای آینده ، حرکت به سمت استفاده از پساب های تصفیه شده یکی از مهمترین راههای تامین آب خواهد بود. حال آیا با علم به این واقعیت که بخشی از آن را در کاهش بارش های امسال استان می بینیم تخصیص پساب اراک به یک طرح صنعتی منطقی است؟ (با جمع بندی اظهارات مسئوولین شرکت آب وفاضلاب استان در سال ۹۳ مجموع پساب خروجی اراک علیرغم پوشش ۸۵ درصدی شبکه دراین شهر بزحمت به۹۰۰ لیتر در ثانیه می رسد، ((البته بر مبنای اظهارات یکی از مسئوولین آبفای استان در اردیبهشت۹۳این میزان حتی از۸۰۰ لیتر هم کمتر بوده است)). این نکته را بخاطر داشته باشیم که پساب طبیعی، آبی است که با تصفیه مناسب ، تا ۵بار هم کیفیت خود را باز می یابد اما پساب صنعتی واحدهایی مانند فولاد سازی بدلیل تغییر ماهیت آب وسنگین شدن قابلیت تصفیه چندانی نخواهند داشت ودر بهترین حالت با هدایت به حوضچه های بتنی وفرایند تبخیر و رسوب از چرخه مصرف عمومی خارج می شود.) بگذریم که طرح آمایش سرزمینی اراک نیز اساسا با استقرار واحدهای آب بَر در منطقه مخالفت دارد. فاز اول طرح بر تولید آهن اسفنجی تمرکز دارد که مرحله ای بشدت آب بَر است.تعجب خواهید کرد اگر بدانید ارزش آب مصرفی این کارخانه به قیمت واقعی تمام شده در یک سال هزارها میلیارد تومان خواهد بود. (بر اساس اعلام وزیر نیرو در آبان ماه سال جاری، ارزش واقعی هر لیترآب حداقل هزار تومان است!).

هم اینک متولیان شرکت اقدام به خرید یک چاه آب کشاورزی و پمپاژ آب کرده اند که این نکته از هم اینک موید بسیاری مطالب خواهد بود! همچنین ازجمله تعهدات این واحد صنعتی آماده سازی و نگهداری۲۵ هکتارفضای سبز در کنار شرکت است که این موضوع نیز با توجه به کمبود شدید آب ، فشار مضاعفی بر منابع فقیر آب منطقه است. با ادامه این وضعیت تا ۱۰ سال دیگر احتمال جیره بندی آب شرب در اراک بسیار جدی خواهد بود.

۳- اثرات منفی زیست محیطی طرح:

احداث کارخانه فولاد به دو شکل مستقیم و غیرمستقیم در آلودگی اراک نقش خواهد داشت. آلایندگی مستقیم واحدهای تولید فولاد ناشی ازمصرف بالای سوخت و انرژی (برق و گاز و گازوییل با توان و حجم بالا) و عدم تصفیه گازهای خروجی ، فعالیت کوره های قوس الکتریکی و احتمال نفوذ پساب صنعتی سنگین و سمی به آبهای سالم سفره های زیرزمینی و تخریب اراضی کشاورزی مجاور است است.

شرکتهای تولید فولاد اصفهان علیرغم سابقه چند دهساله و صرف هزینه های بسیار در ایجاد فضای سبز و فیلتراسیون هنوز موفقیت کاملی بدست نیاورده اند. حجم بالا و روزافزون آلودگی هوای اصفهان وخشکیدن باغات سرسبز و دارای آب اطراف این واحدها که متاثر ازریزگردهای شیمیایی فراوری آهن است نشانه ای از عدم موفقیت این امر است.کاربجایی رسیده است که اصفهانی ها از خود می پرسند آیا بهتر نبود بجای هزینه هنگفت در این صنعت، در صنعت پاک گردشگری که در عرض فقط یک سال (۹۲تا۹۳) حدود۱۶۰ درصد بر مشتریان خارجی آن افزوده شده است سرمایه گذاری می کردیم!

اما شکل غیر مستقیم آلایندگی شرکت مذکور در اراک، شکلی نسبتا منحصر بفرد در کشور است و ابعادی به مراتب خطرناک تر دارد. تالاب میقان که در شمال شرقی اراک در گستره ای به وسعت ۲۵۰ کیلومتر مربع قرار گرفته برای هزاران سال ، میلیاردها تن ماده شیمیایی سولفات سدیم را در خود جای داده است (برای درک بزرگی این تالاب و حجم این ماده شیمیایی کافی است بدانیم وسعت تالاب بیش از۴ برابر مساحت کلانشهر اراک است).

تا امروز این تالاب و شهر اراک بشکلی مسالمت آمیز درکنار هم زیسته اند. وجود سفره های زیر زمینی در اطراف تالاب و هدایت پساب فاضلاب اراک به سمت این تالاب موجب شده تا رطوبتی طبیعی این تالاب را در بر گیرد و با به هم چسباندن و سنگین نمودن ذرات این ماده شیمیایی مانع پودری شدن وسبک شدن و معلق ماندن آن در هوا گردد. هرطرحی که این وضعیت تعادل را بر هم زند بسیار خطرناک خواهد بود.

هم اینک که سطح آبهای زیرزمینی اطراف تالاب ۱۳ متر نسبت به سال های قبل پایین تر رفته است حیات تالاب به شدت به پساب فاضلاب اراک وابسته شده است. کاستن از سهمیه پساب این تالاب بنفع بخش صنعت در کنار طرح عجیب انتقال بخش دیگری از پساب مجاور این تالاب (حدود۳۰۰لیتر)برای طرح کشت چوب در جاده فراهان می تواند به فاجعه ای زیست محیطی وبیدار شدن غول سفید تالاب منجر شود(آب تخصیصی به تالاب در کمیته تخصیص استان در ابتدای سال ۹۳ ،تنها ۲۰۰ لیتر بوده است!). تصورکنید شهر اراک را که این بار در کنار آلودگی نیروگاه و پتروشیمی و آلومینیوم و بیش از۲۰ واحد آلاینده دیگر این بار ذرات شیمیایی فراوری آهن و ریزگردهای سولفات سدیم را چگونه باید تحمل نماید!

۴- ابهام درتعداد واقعی فرصت های شغلی:

بیشترین تاکید مدافعان این طرح اشتغال زایی این واحد است .ارقام ذکر شده ادعایی در مصاحبه های مدافعان طرح۴۰۰۰ نفر بوده است حال آنکه با حجم تولید اعلام شده و استخراج آمار اشتغال واحدهای مشابه و حتی بزرگتر کشور، رقم واقعی اشتغال مستقیم این واحد کمتراز۷۰۰ نفر خواهد بود (براساس مصاحبه سال ۹۲ رییس سازمان صنعت ،معدن تجارت استان اشتغال این شرکت۴۵۰ تا۵۵۰ نفر خواهد بود) که با توجه به ظرفیت های اقتصادی اراک رقم بزرگی نیست.

هزینه اشتغال هر نفر در این طرح نیز بین ۱ تا ۶ /۱(یک وشش دهم میلیارد )تومان برآورد می گردد که رقم سنگینی است .هم اینک ۹۰۰ واحد صنعتی در اراک مستقرند که اکثرا با ظرفیت زیر ۵۰ درصد مشغول بکار هستند. اگر بسیاری از این واحدها مورد حمایت قرار گیرند و فقط۱۰ درصد به ظرفیت خود اضافه کنند ایجاد فرصت های شغلی و متنوع بسیار بیشتری با هزینه کمتر و بدون غلتیدن در تبعات منفی زیست محیطی میسرخواهد بود

۵- نکته پایانی:

توسعه پایدار ، رسیدن به سطحی از توسعه وپیشرفت است که انسان ها بتوانند برای داشتن یک زندگی مطلوب و همراه با بهروزی وسعادت، هزینه ای معقول را پرداخت کنند نه آنکه بدست خود ، خویشتن را در مهلکه ای وارد کنند که کمترین بهایش ، ازدست دادن سلامت تن و آزردگی روان این نسل و نسل های مظلوم و بی گناه آینده است.

بحران آب و آلودگی در اراک مسئله ای قطعی در سالیان آتی خواهد بود و رودربایستی های مسئوولین با یکدیگر و اجازه احداث واحدهای صنعتی نامتناسب با شرایط این شهر علیرغم اطلاع از عواقب وخیم آن و بستن چشم برحقیقت، فقط بر سرعت و شدت این بحران خواهد افزود.

منبع : اراک آنلاین



نظر خود را ارسال کنید - قطعاً نظر شما دیده می شود:

1- گزینه های ستاره دار الزامی می باشند.
2- طبق اساسنامه مرکزی نیوز ایمیل شما نمایش داده نمی شود.
نام *
ایمیل *
سایت

لطفاً برای ارسال نظر شریفتان سوال زیر را پاسخ دهید
نتیجه 9 + 9 می شود؟(در مستطیل زیر درج نمایید)
Please leave these two fields as-is:

برگه‌ها



کلیه حقوق این سایت متعلق به مرکزی نیوز || MarkaziNews.ir می باشد نقل مطالب با ذکر منبع بلامانع ميباشد.
Copyright ©2009 www.MarkaziNews.ir , All rights reserved.
Designed & Developed by: Sepanta Group Team.